Comhchoiste um Iompar – Cruinniú an Choiste le BIÉ Dé Céadaoin, 27 Bealtaine 2026

Comhchoiste um Iompar
Cruinniú an Choiste le BIÉ Dé Céadaoin, 27 Bealtaine 2026
Ábhar: Gach Réimse faoi Shainchúram BIÉ
Lorcan O’Connor, Príomhfheidhmeannach, Ráiteas Tosaigh

Réamhrá

A Chathaoirligh, a Theachtaí agus a Sheanadóirí, go raibh maith agaibh as an deis seo teacht os bhur gcomhair inniu. In éineacht liom, tá mo chomhghleacaithe Geraldine Fitzpatrick, Ceann Chlár Caipitil BIÉ um Bóithre agus Glasbhealaí; Pat Maher, Stiúrthóir um Bainistíocht an Ghréasáin; agus Suzanne Meade, Innealtóir Sinsearach, Sábháilteacht Bóithre agus Tollán.
Ós rud é nach bhfuil sé rófhada ó bhíomar os comhair an choiste seo, tá a fhios agam go bhfuil cur amach agaibh ar BIÉ agus beartaím dá réir sin gan ach uasdátú an-ghairid a thabhairt faoi roinnt dár ngníomhaíochtaí. Tá aguisín leis an ráiteas tosaigh seo agus tá níos mó sonraí ann faoi thionscadail ar ár mbóithre náisiúnta.

1.0 Seachadadh Caipitil

Tá bonneagar nua a sheachadadh ar cheann de phríomhréimsí freagrachta BIÉ.

Bóithre

Faoi láthair, tá trí mhór-thionscadal Bóithre Náisiúnta i mbun tógála: an N5 ó Bhealach an Doirín go dtí an Scramóg, an Seachbhóthar N21 in Áth Dara agus an M28 ó Chorcaigh go Rinn an Scidígh. Tá na tionscadail tógála sin ag cloí leis an sceideal, agus tá an seachbhóthar in Áth Dara le bheith críochnaithe faoi mhí Iúil 2027. Léirítear leis seo an méid is féidir a bhaint amach trí nuálaíocht agus trí chomhoibriú idir ghníomhaireachtaí.

Dheonaigh an Coimisiún Pleanála cead pleanála ar an seachbhóthar N2 i mBaile Shláine i mí Iúil 2025 ach táthar i mbun próisis athbhreithnithe bhreithiúnaigh air faoi láthair. Thug an Coimisiún cead do Chuarbhóthar Chathair na Gaillimhe in Aibreán 2026 agus tá sé sa tréimhse feithimh don chead go dtí lár an Mheithimh. Cuireadh iarratas pleanála TEN-T Dhún na nGall faoi bhráid an Choimisiúin agus foilsíodh é an 14 Bealtaine 2026, agus céim mhór chun tosaigh é sin ó thaobh feabhsuithe ar Bhóithre Náisiúnta i gCo. Dhún na nGall agus an Iarthuaiscirt a sheachadadh.

Cuirfear tionscadail eile sa phíblíne ar aghaidh chuig ceadú geata 1 i mbliana, lena n-áirítear an seachbhóthar N4 thart ar Chora Droma Rúisc, seachbhóthar N21 sa Chaisleán Nua Thiar agus bóthar faoisimh an N72 i Mala. Le linn 2026, rinne BIÉ líon mór tionscadal a athmhúscailt tar éis Athbhreithniú PFN 2025.

Iarnród Éadrom

Ó thaobh an iarnróid éadroim de, deonaíodh an t-ordú d’iarnród Luas Fhionnghlaise, agus foilsíodh an bealach is dealraithí a roghnófar do Luas Chorcaí agus beidh sé sin i mbun comhairliúchán poiblí go mbeidh lár an Mheithimh ann.
Táimid i mbun oibre maidir leis na bealaí is dealraithí a roghnófar le haghaidh Luas Leamhcáin agus Luas an Phoill Bhig agus táimid ag súil go dtabharfar Luas Leamhcáin chun comhairliúcháin phoiblí níos déanaí sa bhliain, agus Luas an Phoill Bhig ina dhiaidh sin go luath in 2027. Táimid ag tnúth le tús a chur le pleanáil ar línte Luas eile de réir ord tosaíochta an Údaráis Náisiúnta Iompair lena chomhlíonfar an fís i Straitéis Iompair Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath ÚNI.

MetroLink

Ó thaobh MetroLink de, bhain an clár cloch mhíle suntasach amach i mí Eanáir 2026 nuair a fuarthas an tOrdú Iarnróid feidhmeach, lena ndeonaítear cead pleanála iomlán don scéim ina hiomláine.

Ina dhiaidh sin, chuir MetroLink tús le soláthar iomlán do gach mórphacáiste bonneagair, agus seoladh na fógraí conartha do na pacáistí trominnealtóireachta sibhialta M400 ar dtús ar fad i mí Feabhra. Seoladh an fógra conartha M500 don phacáiste Dearadh, Tógáil, Maoiniú, Feidhmiú agus Cothabháil (DBFOM) go gairid ina dhiaidh sin, lena chlúdaítear feistiú stáisiún agus córas iarnróid, Stáisiún Lasta, Rothstoc agus pacáiste feistithe Tollán agus Stáisiún ag deireadh mhí Aibreáin.

Chríochnaigh BIÉ cás gnó athbhreithnithe don tionscadal le déanaí agus chuir faoi bhráid an Údaráis Náisiúnta Iompair é in Aibreán mar chuid de phróiseas Ceadaithe Geata a Dó.

Dlús a Chur le Bonneagar

Aithníonn BIÉ go ndearnadh feabhsuithe i roinnt réimsí agus gur tacaíodh leis sin le hobair an Táscfhórsa um Bonneagar a Luathú agus Rannán Bonneagair na Roinne Caiteachais Phoiblí. Fáiltímid roimh Bhille um Bonneagar Ríthábhachtach an Rialtais, agus measaimid gur chéim shuntasach chun tosaigh atá ann chun tacú le bonneagar suntasach straitéiseach a sheachadadh.

Aithnímid ón taithí a bhí againn le tamall anuas go bhfuil an Coimisiún Pleanála ag baint amach a amlínte do spriocanna, agus gur laghdaigh córais na gCúirteanna ar na moill a bhaineann leis an bpróiseas Athbhreithnithe Bhreithiúnaigh. Tá de mhianach sna bearta a mholtar chun go bhfeabhsófar cinnteacht agus éifeachtúlacht sa phróiseas pleanála agus ceadaithe, rud atá ríthábhachtach chun cuspóirí iompair, aeráide, tithíochta agus geilleagair an Stáit a chomhlíonadh, agus go gcuirtear feabhas leo le héifeachtacht agus le héifeachtúlacht na rannpháirtíochta poiblí agus na maoirseoireachta breithiúnaí ar feadh an ama. Tá BIÉ tiomanta de bheith ag obair i gcomhar le Ranna Rialtais, gníomhaireachtaí Stáit agus páirtithe leasmhara eile chun cabhrú seachadadh bonneagair straitéisigh an Rialtais a sheachadadh.

2.0 Oibríochtaí

Bóithre

Tháinig méadú ar thrácht ar an ngréasán bóithre náisiúnta le linn 2025, agus méadú ar thrácht ar an M50 de 2% ar an meán. Ar an iomlán, ó bhí deireadh leis an bpaindéim COVID, tháinig ardú tuairim is 10% ar thrácht ar an M50.

Leithdháiltear 65% de bhuiséad bóithre bliantúil BIÉ in aghaidh na bliana ar fheidhmiú, ar fheabhsú agus ar chothabháil an ghréasáin bóithre náisiúnta. Dírítear an maoiniú seo ar luach na sócmhainní a choinneáil, ar éifeachtúlacht agus sábháilteacht a fheabhsú agus ar thacú le nascacht. Dúshlán is ea an leibhéal maoinithe atá ar fáil. Dá bhrí sin, cuirtear na cláir éagsúla in ord tosaíochta atá bunaithe ar shuirbhéireachtaí sábháilteachta agus ar mheasúnú ar bhail an ghréasáin.

Faoi láthair, agus muid ag tarraingt le cothrom an lae 20ú bliain ó chríochnú an mhórghréasáin mótarbhealaí idirchathrach, níl maoiniú go leor ann chun athnuachaintí riachtanacha saolré sócmhainní a dhéanamh ar shócmhainní bonneagair atá ag dul in aois ná chun luach na sócmhainní, tuairim is €31bn, a choinneáil. Is gá maoiniú breise chun leanúint de bheith ag cothabháil an ghréasáin go héifeachtúil agus chun dul i ngleic le na dúshláin a bhaineann le hathléimneacht agus le hathrú aeráide.

Iarnród Éadrom

Tháinig fás thart ar 60% ar líon na gcustaiméirí Luas le deich mbliana anuas agus tá sí ag fás i gcónaí. Tá BIÉ ag súil leis go n-iomprófar 60 milliún paisinéir ar an Luas in 2026, sa chaoi go mbeidh sé ar an iarnród is gnóthaí sa tír. Tugadh isteach clár ama nua i Meitheamh 2025 lenar cuireadh acmhainn bhreise a bhí ag teastáil go géar ar fáil ar an Líne Dhearg agus ar Líne Uaine araon ar laethanta seachtaine agus deiridh seachtaine agus tá a thuilleadh feabhsuithe ar an amchlár beartaithe do 2027 chun iarracht a dhéanamh dul i ngleic le leibhéil éilimh atá ag dul i méid.

Ó thaobh an bhoinn sócmhainní de, tá BIÉ tar éis a bheith ag cur go gníomhach lenár gcumas agus lenár n-acmhainn chun athrú ó bhonn ar infheistíocht sócmhainní a sheachadadh, rud atá ag teastáil chun oibriú agus iontaofacht an ghréasáin a chosaint, ós rud é go bhfuil mórán sócmhainní ríthábhachtacha breis is 20 bliain d’aois. Tá BIÉ ag oibriú le ÚNI chun maoiniú ilbhliantúil méadaithe a chomhaontú agus chun próisis ceadaithe a chuíchóiriú le haghaidh oibreacha athnuachana sócmhainní. Beidh go leor tairbhí ann, lena n-áirítear costais íslithe agus luach feabhsaithe ar airgead de bhun claochlú chuig cur chuige ilbhliantúil pleanála agus seachadta le haghaidh sócmhainní a bhainistiú.

Tuairim is €2 bhilliún is luach don bhonn sócmhainní iarnróid éadroim. Caitheann BIÉ tuairim is €115 milliún in aghaidh na bliana chun seirbhísí a sholáthar agus an gréasán a chothabháil. Beidh an t-ioncam as ticéid a dhíol in 2026 thart ar luach €60 milliún. Déanann BIÉ €20 milliún de mhaoiniú caipitiúil sa bhreis a infheistiú ar shócmhainní a bhainistiú / ar oibreacha athnuachana sócmhainní. Sna réamh-mheastacháin níos fadtéarmaí arna ndéanamh in 2025, leagtar béim ar an ngá chun tuairim is €1.8bn a infheistiú thar fhiche bliain i saolré sócmhainní - is ionann sin is meánleibhéal infheistíochta dar luach €90 milliún in aghaidh na bliana maidir le hathnuachaintí sócmhainní don fhlít agus do bhonneagar.

3.0 An PFN agus Infheistíocht i mBonneagar

Tá BIÉ ag tnúth leis an Athbhreithniú Lár Téarma a bheidh ann amach anseo ar an bPlean Forbartha Náisiúnta ós rud é go dtabharfar leis deis thábhachtach chun infheistiú bonneagair a ailíniú le tosaíochtaí claochlaitheacha náisiúnta, ina measc siúd fás ar dhaonra, forbairt réigiúnach, cuspóirí aeráide agus cumas iomaíochta geilleagair. Tá BIÉ ag tnúth le dul i ngleic ar mhodh cuiditheach leis an bpróiseas sin chun a chinntiú go mbeidh infheistíocht amach anseo spriocdhírithe, inbhuanaithe agus go seachadfar an luach is mó don Stát leis.
Mar gheall ar chúinsí áirithe ag teacht le chéile, lena n-áirítear bonneagar atá ag dul in aois, méadú ar bhrú tráchta, an gá atá ann le haghaidh níos mó forbairt atá dírithe ar iompar, oiriúnú don aeráid agus boilsciú, is dealraitheach go mbeidh cinntí tábhachtacha maidir le hinfheistíocht le déanamh mar gheall ar an Athbhreithniú Lár Téarma ar an bPlean Forbartha Náisiúnta le go mbeidh bonneagar iompair in ann na tosaíochtaí náisiúnta thuasluaite a chomhlíonadh. Príomhábhar measúnaithe ríthábhachtach d’infheistíocht, tá an gá chun oibríochtaí, cothabháil agus athnuachan sócmhainní ar bhonneagar iompair a chur ar bhonn maoinithe inbhuanaithe. Tá infheistíocht sheasta réasúnta ag teastáil ón ngréasán mótarbhealaí, ón ngréasán iarnróid éadroim agus ó bhóithre náisiúnta príomha agus tánaisteacha eile le go gcoinneofar i riocht sábháilte agus inúsáidte iad.

4.0 Eolas eile chun dáta

Glasbhealaí

Aithníonn BIÉ a oiread imní atá ann maidir leis an gclár Glasbhealaí a sheachadadh. Tá BIÉ i mbun idirbheartaíochta go gníomhach d’fhonn dul i ngleic leis na húdair imní sin mar aon leis an Roinn Iompair. Tá athbhreithniú á chur chun cinn ag an Roinn ar an Straitéis Glasbhealaí, agus mar chuid de seo beidh comhairliúchán le páirtithe leasmhara, lena n-áirítear údaráis áitiúla agus grúpaí sainleasa. Beag beann air sin, déanfaidh BIÉ athbhreithniú ar an gCód Cleachtais do Ghlasbhealaí. Tríd an bpróiseas sin, déanfar réimsí ríthábhachtacha cosúil le bealaí a roghnú, caighdeáin sábháilteachta, inrochtaineacht, maoirseacht timpeallachta agus taithí an úsáideora a mheas. Is é is sprioc leis sin seachadadh ardchaighdeán, seasta a chinntiú thar an ngréasán, agus go n-éascófar forbairt tionscnaimh éifeachtúil agus muinín phoiblí i dtionscnaimh ghlasbhealaigh.

Sábháilteacht ar Bhóithre

Tá an Clár Sábháilteachta ar Bhóithre ar thosaíocht lárnach do BIÉ i gcónaí, agus é ailínithe le Straitéis maidir le Sábháilteacht ar Bhóithre 2021-2030 an Rialtais. Leanamar orainn ag méadú seachadadh ar scéimeanna ísealchostais sábháilteachta leasúcháin, ar bealach an-éifeachtach iad chun dul i ngleic le priacal imbhuailte ar an ngréasán bóithre náisiúnta. Seachadadh breis is 210 scéim sábháilteachta ar bhóithre, agus leanfaidh muid orainn ag seachadadh níos mó scéimeanna de réir mar a chuirtear maoiniú ar fáil mar chuid den chlár sábháilteachta ar bhóithre atá idir lámha.
I measc na scéimeanna seo tá bearta cosúil le marcanna bóthair a fheabhsú, comharthaíocht a fheabhsú, idirghabhálacha chun luas a bhainistiú, feabhsuithe ar infheictheacht ag acomhail agus gnéithe moillithe tráchta. Rud atá tábhachtach ná go bhfuil sonraí chun tosaigh sna hidirghabhálacha sin, agus dírítear infheistíocht ar láithreacha ina n-aithnítear go dtarlaíonn imbhuailtí nó a mbaineann baol ard leo.
Déantar an seachadadh i ndlúthchomhar le hÚdaráis Áitiúla, agus is tairbhe don chlár na próisis chuíchóirithe dearaidh agus ceadaithe atá i bhfeidhm in Oifigí Bóithre Náisiúnta BIÉ, agus cinntítear leo seo rolláil amach níos tapúla. Bíodh is go bhfuil na bearta sin beag iontu féin, ar an iomlán seachadtar laghduithe tairbhiúla i mbaol imbhuailtí mar gheall orthu agus tacaítear le torthaí níos sábháilte do gach úsáideoir bóthair.
D’fhoilsigh an Roinn Iompair an Straitéis Náisiúnta um Cheamaraí Sábháilteachta an 29 Aibreán 2026. Dearbhaítear leis an Straitéis ról lárnach BIÉ trí pháirt a ghlacadh sa Ghrúpa Maoirseachta um Fhorfheidhmiú Ceamaraí agus maidir le gnéithe ríthábhachtacha den Straitéis a chur chun cinn. Sa ghearrthéarma, beidh BIÉ i dtús cadhnaíochta ag uasdátú an Lámhleabhair Sábháilteachta do Cheamaraí agus forbrófar Treochlár BIÉ d’fhonn a ról méadaithe maidir le ceamaraí luais a sheachadadh agus a bhainistiú a sheachadadh.

ZEVI

D’fhoilsigh an Roinn Iompair an dréacht-Straitéis um Bonneagar Luchtaithe d’Fheithiclí Leictreacha, 2026-2028 ar ball le haghaidh comhairliúcháin. Leis an dréacht-straitéis sin, athdhearbhaítear tiomantas an Rialtais chun gréasán luchtaithe na hÉireann d’fheithiclí leictreacha a leathnú agus a nuachóiriú. Tá an straitéis sin ríthábhachtach d’fhonn ár n-aistriú chuig iompar gan astaíochtaí a chumasú agus tacaítear leis lenár sprioc náisiúnta go mbeadh 30% den fhlít náisiúnta gluaisteán príobháideach ina ngluaisteáin leictreacha faoi 2030.

De réir mar a leantar leis an earnáil iompair in Éirinn a dhícharbónú, tá méadú ag teacht de réir a chéile ar an éileamh d’fheithiclí leictreacha. Tá thart ar cheathrú milliún Feithiclí Leictreacha in Éirinn. Díreach le bliain anuas, tháinig méadú 63,000 ar líon na bhfeithiclí leictreacha agus tá méadú suntasach ar dul na bhfeithiclí leictreacha i bhfód, rud a fhreagraíonn d’imeachtaí domhanda ar ball agus an tionchar atá acu ar earnáil na mbreoslaí.

Ó aistríodh ZEVI le déanaí isteach in BIÉ, táimid ag leanúint orainn ag leathnú céim seachadta bonneagair na straitéise, agus tá pleananna againn thar an nGréasán Bóithre Náisiúnta agus i gcinn scríbe agus i gcomharsanachtaí Réigiúnacha agus Áitiúla. Léirítear leis an aistriú muinín i gcumas BIÉ chun cláir chasta náisiúnta a sheachadadh agus neartaítear leis ról BIÉ ag tacú le haistriú aeráide na hÉireann.

5.0 Tátal

Is í is tosaíocht do BIÉ ná dlús a chur le bonneagar nua a sheachadadh agus ár sócmhainní láithreacha, atá thar a bheith tábhachtach don gheilleagar agus don sochaí araon, a chosaint.

Leanann BIÉ de bheith tiomanta de bheith ag obair i gcomhar leis an gCoiste seo, leis an Roinn Iompair, leis an Údarás Náisiúnta Iompair, le hÚdaráis Áitiúla agus le gach páirtí leasmhar chun seachadadh éifeachtúil agus tráthúil a chinntiú thar gach clár.

Go raibh maith agat, a Chathaoirligh. Fáiltímid roimh cheisteanna ón gCoiste.